Bilanço raporu nasıl okunur: HBK, şirket öngörüsü ve beklentiyi aşma

Rapor ve resmî bildirimler

Sonuçlar genellikle önce bir basın bülteniyle gelir; bu bülten çoğu zaman Form 8-K ile SEC'e sunulur, resmî bildirim ise aynı gün veya daha sonra yapılır. Bir şirketin mali yılı takvim yılıyla örtüşmek zorunda değildir; bu yüzden “üçüncü çeyrek” farklı şirketler için farklı ayları ifade edebilir.

• Form 10-Q: mali yılın ilk üç çeyreğinin her biri için sunulan çeyreklik rapor. Mali tabloları bir denetçi tarafından sınırlı incelemeden geçirilir; tam bağımsız denetime tabi değildir.
• Form 10-K: yıllık rapor. Mali yılın tamamını kapsar; denetlenmiş mali tabloları ve iş modeli ile riskler hakkında daha uzun bir değerlendirmeyi içerir. Dördüncü çeyrek için ayrı bir 10-Q yoktur.
• Her iki bildirim de kamuya açıktır ve SEC'in EDGAR veri tabanında ücretsiz okunabilir.

Gelir, HBK ve seyreltilmiş HBK

Gelir (hasılat), şirketin ürün veya hizmet satışından elde ettiği tutardır. Giderler adım adım düşülür ve geriye kalan net kâr, dönemin kârıdır.

Hisse başına kâr (HBK, İngilizcesiyle EPS), adi hisse sahiplerine düşen net kârı dönem içindeki ortalama dolaşımdaki hisse sayısına böler. Seyreltilmiş HBK ise hisse opsiyonları, kısıtlı hisse birimleri ve dönüştürülebilir menkul kıymetlerden doğabilecek hisseleri de hesaba katar; bu yüzden temel HBK'ye eşit veya ondan düşüktür.

Bir şirketin çeyreklik $2,07 milyar gelir ve $123 milyon net kâr açıkladığını varsayalım. Ortalama 400 milyon dolaşımdaki hissesi var; potansiyel hisseler de sayıldığında bu sayı 410 milyon:

• Temel HBK: $123 milyon ÷ 400 milyon = $0,3075, yuvarlanınca $0,31.
• Seyreltilmiş HBK: $123 milyon ÷ 410 milyon = $0,30.

Sonuçlar genellikle bir önceki yılın aynı çeyreğiyle karşılaştırılır; bu, mevsimsel etkileri ortadan kaldırır. Geçen yılın aynı çeyreğinde gelir $1,80 milyar ve seyreltilmiş HBK $0,25 olduysa, gelir yıllık bazda %15,0, seyreltilmiş HBK ise %20,0 artmış demektir.

GAAP ve düzeltilmiş rakamlar

Mali tablolar GAAP'e, yani ABD'de genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre hazırlanır. Birçok şirket ayrıca hisse bazlı ödemeler, yeniden yapılanma maliyetleri veya satın alınan maddi olmayan varlıkların itfası gibi kalemleri dışarıda bırakan düzeltilmiş (non-GAAP) rakamlar da yayımlar.

SEC kuralları, non-GAAP bir ölçüt yayımlayan şirketin en yakın GAAP ölçütünü ve ikisi arasındaki mutabakatı da göstermesini zorunlu kılar. Örnekte şirket vergi sonrası $20,5 milyonluk gideri dışarıda bıraktıysa, düzeltilmiş HBK ($123 milyon + $20,5 milyon) ÷ 410 milyon = $0,35 olur; GAAP'e göre ise $0,30'dur.

Neyin dışarıda bırakıldığını ve aynı kalemlerin her çeyrek dışarıda bırakılıp bırakılmadığını görmek için mutabakatı okuyun.

Beklentiyi aşmak veya altında kalmak ve şirket öngörüsü

Her rapordan önce analistler gelir ve HBK tahminleri yayımlar; veri sağlayıcılar da bunların ortalamasını alarak bir piyasa beklentisi (konsensüs) oluşturur. Beklentiyi aşmak, açıklanan rakamın konsensüsün üzerinde geldiği anlamına gelir; altında kalmak ise altında geldiği. Konsensüs çoğu zaman düzeltilmiş HBK üzerinden oluşturulur; bu yüzden bir manşetin hangi versiyonu karşılaştırdığını kontrol edin.

Örnekteki şirket için konsensüsün, açıklanan $0,30 ile aynı esasa göre $0,28 HBK ve $2,10 milyar gelir olduğunu varsayalım:

• $0,30'luk HBK, konsensüsü $0,02, yani %7,1 aştı.
• $2,07 milyarlık gelir, konsensüsün $30 milyon, yani %1,4 altında kaldı.

Aynı rapor bir kalemde beklentiyi aşıyor, diğerinde altında kalıyor.

Şirket öngörüsü (guidance), yönetimin bir sonraki çeyrek veya yılın tamamı için kendi tahminidir ve çoğu zaman bir aralık olarak verilir. Her şirket öngörü paylaşmaz. Paylaşanlar için öngörüdeki bir değişiklik, az önce açıklanan çeyrek kadar önemli olabilir; çünkü hisse fiyatı geleceğe dair beklentileri yansıtır.

Hisseler beklenti aşılsa bile neden düşebilir

Rapordan önceki hisse fiyatı, yatırımcıların beklentilerini zaten yansıtır ve bu beklentiler her zaman yayımlanan konsensüsle aynı değildir. Bir hisse, beklentiyi aştıktan sonra şu durumlarda düşebilir:

• beklentinin aşıldığı fark yatırımcıların umduğundan küçük kaldıysa ya da daha yüksek satışlardan değil, daha düşük giderlerden veya daha düşük bir vergi oranından geldiyse;
• örnekteki gibi gelir veya yakından izlenen başka bir kalem beklentinin altında kaldıysa;
• bir sonraki dönem için öngörü beklentilerin altında geldiyse;
• kâr marjları daraldıysa veya yönetim telekonferansta daha az kendinden emin göründüyse.

Birçok ABD şirketi sonuçlarını piyasa açılmadan önce veya kapandıktan sonra açıklar. Kapanıştan sonra açıklanan bir rapor ilk olarak seans sonrası (after-hours) işlemlerde fiyatlanır; burada hacim daha düşüktür ve fiyatlar normal seansa göre daha sert dalgalanabilir. İlk hareket, bir sonraki normal seansa her zaman taşınmaz.

Şirketlerin çoğu ardından, genellikle internetten canlı yayımlanan bir sonuç telekonferansı düzenler; yönetim burada sonuçları değerlendirir ve analistlerin sorularını yanıtlar. Telekonferansta söylenenler de hisseyi hareket ettirebilir.